Jak dorośli nasilają lęki u dzieci

 

Według badań zaburzenia lękowe dotykają od 3,5% do 28% dzieci i młodzieży. Te zaburzenia stanowią jeden z najczęstszych problemów, z jakimi dzieci i nastolatki trafiają na psychoterapię. Lęk jest zjawiskiem naturalnym, potrzebnym do życia. Jest reakcją na bodziec lub zdarzenie, które postrzegamy jako niebezpieczne. Lęk staje się problemem, gdy uniemożliwia nam normalne funkcjonowanie i powoduje cierpienie.

Dzieci mogą odczuwać lęk w wielu codziennych sytuacjach. Często boją się rozstania z rodzicami, ciemności, burzy czy pająków. Reakcje rodziców, ich spokój, uwaga i sposób wsparcia mają duży wpływ na to, jak dziecko radzi sobie z tymi obawami.

Czasem z dobrej woli robimy coś, co utrwala lęk zamiast go zmniejszać. Dzieje się tak między innymi wtedy, gdy:

• okazujemy dziecku nadmierną troskę przez co nie ma okazji samodzielnie radzić sobie w sytuacjach trudnych, np. wyręczamy je w rozwiązywaniu konfliktów rówieśniczych lub nie stawiamy wymagań dotyczących prostych obowiązków,
• pozwalamy na stałe unikanie sytuacji, które budzą lęk, np. dziecko boi się ciemności, więc zawsze z nim zasypiamy; boi się psów, więc omijamy miejsca, gdzie psy mogą się pojawić,
• osoba dorosła sama jest bardzo lękowa - dziecko obserwuje i uczy się takiego reagowania,
• ktoś z bliskiej rodziny jest przesadnie ostrożny i codziennie przekazuje komunikaty w stylu: „Bądź ostrożny”,  ,,Uważaj”,  „Nie biegaj, bo się przewrócisz”,
• dorośli niewłaściwie reagują na typowe lęki rozwojowe dziecka: bagatelizują je, wyśmiewają, krytykują lub wzbudzają poczucie winy,
• przed trudnymi sytuacjami mówimy: „Nie bój się, nie będzie bolało” - przed pierwszą wizytą u dentysty, szczepieniem czy pobraniem krwi co paradoksalnie zwraca uwagę dziecka właśnie na możliwość bólu i zagrożenia,

 

Co w takim razie mogą zrobić rodzice, gdy zauważą, że ich dziecko jest lękowe?

 

Po pierwsze warto poszukać wsparcia i psychoedukacji u psychoterapeuty. W pracy z lękiem bardzo ważne jest, aby pomóc dziecku stopniowo rezygnować z unikania sytuacji, które je przerażają. Najlepiej działa metoda małych kroków. Wyznaczamy pierwszy, łatwy etap i dopiero po jego opanowaniu przechodzimy dalej.

Przykładowo, jeśli dziecko boi się wizyty u lekarza, możemy zacząć od obejrzenia bajki o takiej wizycie. Następnie sięgnąć po książeczki o lekarzu lub szpitalu. Kolejnym krokiem może być wspólne pójście do przychodni, aby dziecko tylko popatrzyło, jak wygląda wizyta rodzeństwa lub rodzica. Dopiero później planujemy jego własną konsultację. Pomocna może być też wizyta domowa, jeśli jest dostępna. W znanym i bezpiecznym otoczeniu dziecku łatwiej zrobić pierwszy krok. Z czasem zwiększamy trudność zadań.

Unikanie sytuacji lękowych przynosi chwilową ulgę i działa jak nagroda. To sprawia, że dziecko w przyszłości będzie jeszcze chętniej uciekać od trudnych sytuacji. Tymczasem lęk często rośnie dlatego, że dziecko nie wie, co może się wydarzyć. Napięcie bywa wtedy niemal stałym towarzyszem dnia. Warto pamiętać, że lęk nie rośnie w nieskończoność. W naturalnych warunkach osiąga szczyt, a potem stopniowo opada. Jeśli dziecko nie unika sytuacji, zaczyna się z nią oswajać. Z każdą kolejną próbą napięcie jest mniejsze, a poczucie sprawczości większe.

 

Podsumowując, najważniejsze jest spokojne, wspierające towarzyszenie. Bez presji i zawstydzania. Z jasnym komunikatem, że lęk jest trudny, ale możliwy do oswojenia. Małe kroki, cierpliwość i konsekwencja naprawdę budują odwagę. Gdy rodzice nie są w tym sami i korzystają z pomocy specjalisty, dziecko dostaje najlepszą możliwą szansę, by odzyskać poczucie bezpieczeństwa i pewność siebie.

 

                                                                                                                                            Psycholog

                                                                                                                                       Natalia Lisowska

bibliografia:
Kołakowski A., (2021) Psychoterapia poznawczo behawioralna dzieci i młodzieży. Przewodnik praktyka. Sopot: GWP